Δημοσιονομική ευελιξία άνω των 3,4 δισ. ευρώ σε ορίζοντα τριετίας διαμορφώνουν για την Ελλάδα οι ρήτρες διαφυγής για την άμυνα και την ενέργεια, δίνοντας στο οικονομικό επιτελείο μεγαλύτερη ευχέρεια κίνησης έναντι του κανόνα δαπανών.
Ο δημοσιονομικός χώρος από τις ρήτρες διαφυγής για την άμυνα και την ενέργεια –για την οποία το αίτημα ενεργοποίησης προς τις Βρυξέλλες κατατέθηκε χθες– αφορά συγκεκριμένες δαπάνες οι οποίες εξαιρούνται από τον ευρωπαϊκό περιορισμό για την αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών, αλλά εξακολουθούν να επιβαρύνουν το πρωτογενές αποτέλεσμα και το δημόσιο χρέος.
Πώς σχηματίζεται το ποσό των 3,4 δισ. ευρώ
Στο αμυντικό σκέλος, ο επίσημος δημοσιονομικός προγραμματισμός προβλέπει ότι από το 2026 και μετά οι αμυντικές δαπάνες θα βρίσκονται περίπου 0,3% του ΑΕΠ πάνω από το επίπεδο αναφοράς του 2024.
Με βάση τις προβλέψεις για το ονομαστικό ΑΕΠ, το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 780 εκατ. ευρώ το 2026, 810 εκατ. ευρώ το 2027 και 840 εκατ. ευρώ το 2028. Πρόκειται, συνεπώς, για αυξημένες αμυντικές δαπάνες συνολικού ύψους περίπου 2,4 δισ. ευρώ στην τριετία, οι οποίες μπορούν να καλυφθούν από την ευελιξία της ρήτρας.
Στο ποσό αυτό προστίθενται οι ενεργειακές επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ έως το 2028, τις οποίες περιλαμβάνει το αίτημα που υπέβαλε η Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής για την ενεργειακή ανθεκτικότητα.
Το άθροισμα ξεπερνά τα 3,4 δισ. ευρώ, και περιγράφει τις δαπάνες που μπορούν να αντιμετωπιστούν ευνοϊκότερα κατά την εφαρμογή του ευρωπαϊκού κανόνα δαπανών, χωρίς να σημαίνει ότι ανοίγει ισόποσος χώρος στον κρατικό προϋπολογισμό.
Παράλληλα, η ενεργειακή ευελιξία δεν προστίθεται ολόκληρη πάνω στο ανώτατο όριο της αμυντικής ρήτρας. Εντάσσεται στο υφιστάμενο συνολικό όριο έως 1,5% του ΑΕΠ και διαθέτει το δικό της πλαφόν, έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά για την περίοδο 2026-2028.
Στις εξοπλιστικές παραλαβές η αμυντική ευελιξία
Ο μεγαλύτερος όγκος των αυξημένων δαπανών για την άμυνα είναι ήδη δεσμευμένος από το πρόγραμμα παραλαβών εξοπλιστικών συστημάτων.
Το επίσημο πολυετές δημοσιονομικό σχέδιο προβλέπει παραλαβές ύψους 2,3 δισ. ευρώ το 2026, 2,4 δισ. ευρώ το 2027 και 2,6 δισ. ευρώ το 2028. Η ρήτρα δεν καλύπτει το σύνολο αυτών των ποσών, αλλά μόνο την πρόσθετη επιβάρυνση σε σχέση με το επίπεδο αναφοράς του 2024.
Επομένως, το μεγαλύτερο μέρος της αμυντικής ευελιξίας δεν συνιστά αδιάθετο αποθεματικό. Απορροφάται από ήδη δρομολογημένες παραλαβές και από τη σταδιακή υλοποίηση του μακροπρόθεσμου εξοπλιστικού προγράμματος.
Το πρώτο ενεργειακό πακέτο των 400-500 εκατ. ευρώ
Στην ενέργεια, το ελληνικό αίτημα καθορίζει το συνολικό ύψος των σχεδιαζόμενων επενδύσεων, ενώ αναμένεται ο αναλυτικός κατάλογος των έργων που θα χρηματοδοτηθούν.
Η κυβέρνηση τοποθετεί το πρώτο ενεργειακό πακέτο στην περιοχή των 400-500 εκατ. ευρώ, με αιχμή τις μπαταρίες και τα έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Ο σχεδιασμός αναμένεται να οριστικοποιηθεί σε συνεργασία με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ενώ το υπουργείο και Οικονομικών θα εξασφαλίσει την αναγκαία εθνική χρηματοδότηση.
Το αίτημα που υποβλήθηκε στην Κομισιόν διευρύνει το πεδίο σε επενδύσεις αποθήκευσης ενέργειας, ηλεκτρικά δίκτυα, ενεργειακή αποδοτικότητα, αναβάθμιση κτιρίων και υποδομές που μειώνουν την εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Η τελική κατανομή του ποσού άνω του 1 δισ. ευρώ θα εξαρτηθεί από τα έργα που θα κριθούν επιλέξιμα από την Κομισιόν και από το χρονοδιάγραμμα υλοποίησής τους έως το τέλος του 2028.
Ποιο δημοσιονομικό περιθώριο απομένει
Το σωρευτικό πλαφόν του 0,6% του ΑΕΠ για την ενεργειακή ρήτρα αντιστοιχεί, με βάση τα σημερινά δεδομένα, σε περίπου 1,5-1,6 δισ. ευρώ.
Εφόσον η Ελλάδα σχεδιάζει ενεργειακές επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ, το περιθώριο που απομένει βρίσκεται κάτω από τα 500-600 εκατ. ευρώ. Το ακριβές ποσό δεν μπορεί ακόμη να προσδιοριστεί, καθώς εξαρτάται από το τελικό ύψος του ελληνικού προγράμματος, την έγκριση της Κομισιόν και την κατανομή των δαπανών ανά έτος.
Υπάρχει και ένα δεύτερο, διαφορετικό περιθώριο ασφαλείας. Στην τελευταία αξιολόγηση της Κομισιόν, ο σωρευτικός λογαριασμός ελέγχου της Ελλάδας μετά την εφαρμογή της αμυντικής ρήτρας εμφανίζεται στο τέλος του 2026 με πιστωτικό υπόλοιπο περίπου 0,2% του ΑΕΠ. Με βάση το προβλεπόμενο ΑΕΠ, πρόκειται για ποσό της τάξης των 500 εκατ. ευρώ πριν καταγραφεί θετική απόκλιση από το εγκεκριμένο μονοπάτι δαπανών.
Ωστόσο, τα δύο περιθώρια δεν μπορούν να συνυπολογιστούν μηχανικά, καθώς το πρώτο αφορά το ειδικό πλαφόν των επιλέξιμων επενδύσεων στην ενέργεια, ενώ το δεύτερο αποτελεί απόθεμα ασφαλείας ως προς την τήρηση του ευρωπαϊκού κανόνα δαπανών.
Πηγή: www.newsit.gr
