Από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, ο Ντόναλντ Τραμπ κινείται με μια τακτική τουλάχιστον αλλοπρόσαλλη: τη μία ημέρα απειλεί με αφανισμό το Ιράν και την επόμενη μιλά για ειρήνη και συμφωνία. Αυτά τα αψυχολόγητα «μπρος – πίσω» δεν προκαλούν απλώς σύγχυση – διαβρώνουν την αξιοπιστία των ΗΠΑ, ταράζουν τις αγορές και, κυρίως, παίζουν ανοιχτά με τις ζωές όλων. Ένα επικίνδυνο πινγκ-πονγκ τακτικισμών, όπου η παγκόσμια οικονομία και η διεθνής ασφάλεια μοιάζουν με πιόνια.
Η εικόνα που διαμορφώνεται στον πόλεμο με το Ιράν είναι αποκαλυπτική: ένας πρόεδρος, ο Ντόναλντ Τραμπ, που λέει άλλα τη Δευτέρα, άλλα την Τρίτη για να τα αναιρέσει την Τετάρτη. Ακόμη και εντός της κυβέρνησής του, οι δηλώσεις συγκρούονται μεταξύ τους, με υπουργούς και επιτελείς να σπεύδουν διαρκώς να «διορθώσουν» ή να «μαζέψουν τα ασυμμάζευτα» .
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, οι ΗΠΑ παγώνουν αιφνιδιαστικά το «Project Freedom» (Επιχείρηση Ελευθερία) την επιχείρηση «προστασίας» εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, λιγότερο από 48 ώρες μετά την έναρξή της. Μια κίνηση που μοιάζει λιγότερο με τακτικό ελιγμό και περισσότερο με αναγκαστική αναδίπλωση.
Η εξέλιξη αυτή αποκαλύπτει αφενός τα όρια της αμερικανικής ισχύος σε ένα πεδίο που ευνοεί το Ιράν, αφετέρου τη διάθεση του Τραμπ να αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο διαπραγμάτευσης – χωρίς όμως να διαφαίνεται μια υπεύθυνη πορεία προς μια ουσιαστική συμφωνία.
Το ερώτημα είναι αν η Τεχεράνη θα ανταποκριθεί ή αν θα επικρατήσει η γραμμή των σκληροπυρηνικών. Προς το παρόν, το δεύτερο φαίνεται πιθανότερο: τα ιρανικά μέσα παρουσιάζουν ήδη την εξέλιξη ως ξεκάθαρη υποχώρηση της Ουάσιγκτον και νίκη της Τεχεράνης.
Την ίδια ώρα, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, βρίσκεται στο Πεκίνο για κρίσιμες επαφές με την Κίνα, ενώ το ενεργειακό σοκ βαθαίνει. Η ζήτηση πετρελαίου σημειώνει τη μεγαλύτερη πτώση από την εποχή της πανδημίας και η παγκόσμια αεροπορική βιομηχανία εισέρχεται σε περίοδο αναταραχής, με περικοπές πτήσεων να πολλαπλασιάζονται υπό τον φόβο ελλείψεων καυσίμων.
Μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες, οι αεροπορικές εταιρείες κόβουν περίπου 2 εκατομμύρια θέσεις από τα δρομολόγια του Μαΐου, σε μια προσπάθεια να προσαρμοστούν στις νέες, αβέβαιες συνθήκες – με το καλοκαίρι προ των πυλών. Χιλιάδες πτήσεις έχουν ήδη ακυρωθεί, ενώ πολλές εταιρείες επιλέγουν μικρότερα ή πιο αποδοτικά σε καύσιμα αεροσκάφη για να περιορίσουν την κατανάλωση.
Παράλληλα, μεγάλοι αερομεταφορείς αναδιαμορφώνουν τα δίκτυά τους, προσπαθώντας να διαχειριστούν τις πιέσεις που δημιουργούνται στην παγκόσμια αεροπορική κίνηση.
Το «Σχέδιο Ελευθερία»: επίδειξη ισχύος ή σιωπηρή υποχώρηση;
Οι διαρκείς αλλαγές στο χρονοδιάγραμμα για τον τερματισμό του πολέμου αποτελούν, σύμφωνα με την Washington Post, ένα από τα πιο ηχηρά παραδείγματα της επικοινωνιακής ανακολουθίας του Τραμπ, η οποία προκαλεί σύγχυση ακόμη και εντός της κυβέρνησης, διαψεύδοντας αξιωματούχους ή και αναγκάζοντας συχνά υπουργούς ή επιτελείς του Λευκού Οίκου να αναλάβουν δράση για να ρίξουν τους τόνους ή να αποκαταστήσουν μια κατάσταση.
Τελευταίο δείγμα της επικοινωνιακής αυτής ασάφειας είναι η αναστολή από τον Τραμπ, «για βραχύ χρονικό διάστημα», του λεγόμενου «Σχεδίου Ελευθερία». Παρουσιάστηκε ως μια δυναμική απάντηση για τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και κατέληξε να διαρκέσει μόλις μία ημέρα – κι ενώ χθες (05.05.2026) ο ίδιος ο Τραμπ απειλούσε να αφανίσει το Ιράν από προσώπου γης, σε περίπτωση επίθεσης σε αμερικανικά πλοία.
Η απόφαση του Τραμπ να το «παγώσει για βραχύ χρονικό διάστημα» δεν μοιάζει με στρατηγικό ελιγμό, αλλά με καθαρή υποχώρηση. Ιδίως όταν συνοδεύεται από τη διατήρηση του ναυτικού αποκλεισμού και ταυτόχρονα από απειλές αφανισμού του Ιράν.
Η ανακοίνωση του Τραμπ ενδέχεται να εξέπληξε ορισμένους, καθώς αναιρεί τα μηνύματα που διατύπωσαν χθες οι υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας, Μάρκο Ρούμπιο και Πιτ Χέγκσεθ, αντιστοίχως, καθώς και ο αρχηγός του γενικού επιτελείου στρατού, στρατηγός Νταν Κέιν – οι οποίοι είχαν όλοι δεσμευτεί ότι η επιχείρηση θα διασφάλιζε την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και του εμπορίου στa Στενά του Ορμούζ και στον Περσικό Κόλπο.
«Εμείς θα προτιμούσαμε την οδό της ειρήνης. Αυτό που θα προτιμούσε ο πρόεδρος [Ντόναλντ Τραμπ] είναι μια συμφωνία», δήλωσε ο Ρούμπιο στους δημοσιογράφους την Τρίτη.
Το αποτέλεσμα; Ένα θολό μήνυμα: Από τη μία, στρατιωτική πίεση, από την άλλη, διπλωματική «χειρονομία καλής θέλησης»
Στην πράξη, όμως, αυτή η διγλωσσία ακυρώνει και τα δύο.
Παιχνίδι με την οικονομία – και με τις ζωές όλων
Δεν είναι καθόλου σαφές τι θα συμβεί στη συνέχεια, σημειώνουν οι αναλυτές.
Το «Σχέδιο Ελευθερία» είχε έναν σαφή στόχο: την αποκατάσταση της ροής πετρελαίου και τη σταθεροποίηση της παγκόσμιας οικονομίας. Όμως η αιφνίδια αναστολή του δημιουργεί το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα.
Αν οι ναυτιλιακές και οι ασφαλιστικές εταιρείες δεν αισθάνονται ασφαλείς να κινηθούν στα Στενά του Ορμούζ – κατά τη διάρκεια της «παύσης» – τότε:
- η αγορά πετρελαίου παραμένει εύθραυστη
- οι τιμές απρόβλεπτες
- και η παγκόσμια οικονομία όμηρος πολιτικών ελιγμών
Με άλλα λόγια, ο Τραμπ φαίνεται να παίζει όχι μόνο με δείκτες και αγορές, αλλά με τις ίδιες τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων που επηρεάζονται από αυτές.
Διαπραγματεύσεις χωρίς προοπτική
Η αμερικανική πλευρά εμφανίζει την «παύση» ως κίνηση που μπορεί να οδηγήσει ξανά σε διάλογο. Όμως το βασικό ερώτημα παραμένει: μπορεί να υπάρξει ουσιαστική διαπραγμάτευση όταν η άλλη πλευρά δεν εμπιστεύεται τίποτα από όσα λέει πια ο Τραμπ;
Όταν η στρατηγική αλλάζει από μέρα σε μέρα, οι συνομιλίες καταλήγουν συχνά σε τέλμα. Ακόμη κι αν επανεκκινήσουν, δύσκολα θα οδηγήσουν σε κάτι ουσιαστικό – γιατί λείπει το βασικό στοιχείο: η αξιοπιστία. Και ο Τραμπ δείχνει να την έχει χάσει.
«Νίκη» για το Ιράν – Πλήγμα για το κύρος των ΗΠΑ
Δεν είναι τυχαίο ότι η Τεχεράνη παρουσιάζει ήδη την εξέλιξη ως δική της νίκη. Η αναστολή του σχεδίου εκλαμβάνεται ως αποτέλεσμα πίεσης και σταθερής στάσης από ιρανικής πλευράς.
Και αυτό ίσως είναι το πιο ανησυχητικό: όταν μια υπερδύναμη – όπως οι ΗΠΑ – εμφανίζεται να κάνει πίσω μέσα σε 24 ώρες, το μήνυμα που στέλνει είναι αδυναμία – ανεξαρτήτως προθέσεων.
Σε αντίθεση με το παρελθόν, ο Τραμπ δεν διαθέτει πλέον το ίδιο πολιτικό «αλεξίσφαιρο». Κάθε κίνηση, κάθε αντίφαση μετράει.
Η συνολική εικόνα που βγάζει σε συμμάχους και μη είναι εκείνη ενός ηγέτη απρόβλεπτου, επικοινωνιακά ασυνεπούς και στρατηγικά ασταθούς.
Και όταν αυτά τα χαρακτηριστικά συναντούν μια κρίση τέτοιου μεγέθους, το διακύβευμα παύει να είναι απλώς πολιτικό – γίνεται παγκόσμιο.
Πηγή: www.newsit.gr
